การเดินทางด้วยระบบขนส่งสาธารณะในเมืองลียง

การเดินทางด้วยระบบขนส่งสาธารณะในเมืองลียง

Surasak PRADAPTHOY
(Faculté des Lettres, Université Lumière Lyon II)

ลียง (Lyon) เป็นมหานครอีกแห่งหนึ่งที่ดึงดูดนักเรียน นักศึกษาชาวไทยมาศึกษาต่ออย่างต่อเนื่อง สถาบันการศึกษาชั้นนำทั้งสายวิทย์-สายศิลป์ของประเทศก็ตั้งอยู่ในเมืองนี้ไม่ว่าจะเป็น มหาวิทยาลัยด้านวิศวกรรมศาสตร์ชั้นสูง(Institut national des sciences appliquées) ที่มีเพียง 7 แห่งในประเทศ หรือมหาวิทยาลัยชั้นนำของรัฐสำหรับผู้ที่มีความเป็นเลิศทางวิชาการ (Ecole normale supérieure) ที่มี 4 แห่งในประเทศ อีกทั้งมหาวิทยาลัยในเครือของเมืองลียงที่มีชื่อเสียงด้านอักษรศาสตร์ มนุษยศาสตร์ สังคมศาสตร์ และกฎหมาย มาอย่างยาวนานหลายร้อยปี จึงไม่แปลกใจเลยที่พลเมืองส่วนใหญ่ของเมืองจะอยู่ในวัยนักเรียน นักศึกษา ลียงยังได้ชื่อว่าเป็นเมืองที่เอื้อต่อการเรียนการศึกษาในหลายด้านๆ ถึงขนาดได้รับการคัดเลือกจากนิตยสาร Le Figaro Etudiant ในปีค.ศ. 2020 ว่าเป็นเมืองดีเด่นอันดับสองของประเทศฝรั่งเศสในเรื่องคุณภาพการใช้ชีวิตของนักเรียน-นักศึกษาที่ลงรายละเอียดไปถึงความหลากหลายของหลักสูตรการศึกษา ราคาที่พัก การประกอบอาชีพหลังจบการศึกษา สิ่งแวดล้อม และการคมนาคม ทั้งหมดนี้ถูกคิดเป็นคะแนน 16.17/20 ในระบบฝรั่งเศสถือว่าอยู่ในเกณฑ์ระดับดีมาก

รูปที่ 1 โลโก้ขององค์กรการขนส่งแห่งเมืองลียง

ทำไมการคมนาคมภายในเมืองลียงจึงเป็นหนึ่งในเกณฑ์การตัดสินของเมืองดีเด่น นั่นเป็นเพราะการให้บริการที่ตรงเวลา สะดวก ชัดเจน และรวดเร็วทำให้นักเรียน-นักศึกษาไม่ต้องหมดพลังไปกับการเดินทางไปเรียนในแต่ละครั้ง เวลาที่เสียไปจึงเป็นเพื่อการทุ่มเทให้กับการเรียนเท่านั้น เมื่อพูดถึงการคมนาคมภายในเมือง ลียง ก็ต้องทำความรู้จักลักษณะกายภาพของเมืองในเบื้องต้นก่อน เพราะการออกแบบการให้บริการขนส่งสาธารณะก็จะสอดคล้องกับที่ตั้งของเมือง ลียงแบ่งออกเป็น 9 เขต (arrondissement) ประกอบด้วยเขา 2 ลูก คือ Fourvière และ Croix-Rousse มีแม่น้ำ Rhône และ Saône ไหลผ่านเมืองขนานกันไป แต่การคมนาคมสาธารณะภายในเมืองจะมีเพียงแค่การขนส่งทางบก โดยมีรถประจำทาง รถรางเบาและรถไฟฟ้า องค์การขนส่งของเมืองลียงมีชื่อว่า Transports en commun lyonnais (TCL) ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของการขนส่งระดับมหานคร Syndicat mixte des transports pour le Rhône et l’agglomération lyonnaise (SYTRAL) เราจึงมักเห็นโลโก้ทั้งสองปรากฏร่วมกันเสมอ
TCL บริการประชาชนมากถึง 1.3 ล้านคนในพื้นที่ 746 ตารางกิโลเมตร ครอบคลุม 59 เมือง และเมืองรอบนอกอีก 14 เมือง ในอนาคตมีโครงการจะขยายพื้นที่ให้บริการมากขึ้นอีก TCL รับประกันการให้บริการด้วยคำมั่นว่า “คุณสามารถเดินทางถึงใจกลางเมืองได้ไม่เกิน 30 นาทีจากจุดที่คุณอยู่” เพื่อเป็นการพิสูจน์ข้อเท็จจริงที่ว่า เราจึงควรมาทำความรู้จักขนส่งสาธารณะแต่ละประเภทในเมืองลียงและการเลือกใช้ตั๋วแต่ละชนิดที่เหมาะสมกับนักเรียน-นักศึกษา

การขนส่งสาธารณะภายในเมืองลียง

1. รถประจำทาง

 รูปที่ 2 รถประจำทางทั่วไป (Bus)   

ปัจจุบัน TCL ให้บริการทั้งหมดประมาณ 130 เส้นทาง รถประจำทางจะมี 2 ประเภท คือ รถประจำทางทั่วไป (Bus) และรถประจำทางไฟฟ้า (รถบัสไฟฟ้า Trolleybus) รถประจำทางทั้งสองประเภทไม่มีความแตกต่างด้านการให้บริการ แต่จะต่างกันที่รถบัสไฟฟ้ามีสายไฟห้อยอยู่ด้านบน ขบวนมักจะสั้นกว่ารถประจำทั่วไป ให้บริการภายในเขตชุมชนเมืองในระยะทางไม่ไกล ในช่วงเปิดภาคการศึกษามีรถประจำทางบางสายวิ่งระหว่างสถานีเชื่อมต่อและโรงเรียนหรือมหาวิทยาลัยเพื่อรองรับนักเรียน-นักศึกษาโดยเฉพาะ

   

 รูปที่ 3 รถบัสไฟฟ้า (Trolleybus)

2. รถไฟฟ้า (Métro)

“คุณจะหมดปัญหาการหอบสัมภาระขึ้น-ลงบันไดและเดินวนหาทางออกในระบบรถไฟฟ้า” นี่คือข้อที่แตกต่างของรถไฟฟ้าในเมืองลียงและกรุงปารีส เพราะที่นี่มีทั้งลิฟต์และบันไดเลื่อนไว้บริการในสถานีรถไฟฟ้าทุกแห่ง รถไฟฟ้าในเมืองลียงให้บริการทั้งหมด 4 สาย โดยใช้ตัวอักษรโรมันแทนชื่อทั้งสี่สายเรียงตามลำดับการเปิดให้บริการ รถไฟฟ้าในเมืองลียงไม่เพียงแต่วิ่งใต้ดินเท่านั้นยังมีรถไฟฟ้าที่บริการขึ้นเขาอีกด้วย

รูปที่ 4 รถไฟฟ้า

รถไฟฟ้าสาย A ให้บริการครั้งแรกในปีค.ศ. 1978 เป็นเส้นทางสายสำคัญเพราะวิ่งผ่านใจกลางเมืองระหว่างฝั่งตะวันตกเฉียงใต้และฝั่งตะวันออกของเมือง เป็นสายเดียวที่มีสถานีเชื่อมต่อไปยังรถไฟใต้ดินสายอื่นๆ

รถไฟฟ้าสาย B ให้บริการครั้งแรกพร้อมรถไฟฟ้าสาย A เป็นสายเดียวที่เชื่อมต่อกับรถรางเบาทุกสายและเชื่อมต่อกับสถานีรถไฟด่วนที่วิ่งภายในแคว้นมากถึง 3 สถานี

รถไฟฟ้าสาย C เป็นรถไฟสายที่สั้นที่สุด ให้บริการระหว่างใจกลางเมืองและเขต 4 ซึ่งตั้งอยู่บนเขา Croix-Rousse รถไฟฟ้าสายนี้สร้างขึ้นทดแทนรถรางขึ้นเขาที่ใช้กันมาตั้งแต่ปลายศตวรรษที่ 19 รถไฟฟ้าสายนี้มีความพิเศษคือขับเคลื่อนบนรางที่มีเฟืองตรงกลางเพียงเฟืองเดียว จัดว่าเป็นรถไฟฟ้าประเภท Métro หนึ่งเดียวในโลกที่ใช้รางเฟืองพิเศษนี้เพื่อช่วยรับแรงโน้มถ่วงเมื่อไต่ระดับขึ้นทางสูงชัน

รถไฟฟ้าสาย D เป็นรถไฟฟ้าสายล่าสุด เริ่มเปิดใช้ในปีค.ศ. 1991 ให้บริการจากฝั่งตะวันตกถึงฝั่งตะวันออกของเมือง ปัจจุบันเป็นรถไฟฟ้าสายเดียวที่ใช้ระบบขับเคลื่อนอัตโนมัติ (ไร้คนขับ) ซึ่งภายหลังระบบรถไฟฟ้าในกรุงปารีสจึงนำไปใช้เป็นแบบอย่าง

3. รถรางเบา (Tramway)

รถรางเบาเป็นระบบขนส่งที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อมและให้บริการเส้นทางที่อยู่ไกลหรือลึกเกินกว่ารถไฟฟ้าจะเข้าถึง รถรางเบาเปิดให้บริการครั้งแรกในปีค.ศ.2001 เพื่อทดแทนรถรางโบราณ ปัจจุบันมีทั้งสิ้น 6 สาย ใช้ตัวเลขเป็นตัวกำหนดชื่อตั้งแต่สาย T1-T6 ตามปีที่เปิดให้บริการ รถรางเบาสาย T6 เพิ่งเปิดให้บริการในปีค.ศ. 2019

รูปที่ 5 รถรางเบา

4. รถไฟฟ้าขึ้นเขา (Funiculaire)

รถไฟฟ้าขึ้นเขานี้เชื่อมต่อกับสถานนี้รถไฟฟ้า Vieux Lyon เพื่อบริการเส้นทางแก่ผู้ที่พักอาศัยอยู่บนเขา Fourvière รถไฟฟ้าขึ้นเขาให้บริการเส้นทางระยะสั้นระหว่าง Vieux Lyon- Fourvière (รวม 1 สถานี) และ Vieux Lyon-Saint Just (รวม 2 สถานี)

  รูปที่ 6 รถไฟฟ้าขึ้นเขา

อัตราค่าโดยสาร

ในบทความนี้จะมุ่งเน้นให้ข้อมูลเกี่ยวกับตั๋วโดยสารที่เกี่ยวข้องกับนักเรียน-นักศึกษาเป็นหลัก โดยปกติแล้วเราสามารถใช้ตั๋วใบเดียวเพื่อใช้เดินทางในระบบขนส่งสาธารณะได้ทุกประเภท โดยมีเวลาจำกัด 60 นาทีนับจากการเปิดใช้ตั๋วครั้งแรก (Validation) หากเป็นการโดยสารในเส้นทางเชื่อมต่อ ระยะเวลา 60 นาทีดังกล่าวหมายถึงการผ่านเข้าระบบโดยสารครั้งสุดท้าย ไม่ใช่ตลอดการเดินทางสิ้นสุดภายใน 60 นาที ยกตัวอย่างเช่น เดินทางด้วยรถไฟฟ้าโดยเปิดใช้บัตรครั้งแรกเวลา 08.00 น. เราสามารถต่อรถประจำทางในเวลา 09.00 น. เพื่อเดินทางไปถึงจุดหมายเวลา 09.15 น. ดังนั้นเราจึงต้องเปิดใช้ตั๋วทุกครั้งที่มีการเชื่อมต่อเพื่อเป็นการบันทึกเวลาการเดินทาง หากเราไม่ปฏิบัติตามกฎนี้แล้วแม้ว่าจะเดินทางเชื่อมต่อไม่เกิน 1 ชั่วโมง ก็ จะเสี่ยงถูกปรับเมื่อเจอเจ้าหน้าที่ตรวจตั๋ว เราสามารถแบ่งตั๋วโดยสารตามประเภทการเดินทาง ราคาจะเปลี่ยนแปลงไปตามสถานะของผู้เดินทาง

1. การเดินทางเป็นครั้งคราว

ลักษณะของตั๋วประเภทนี้จะเป็นตั๋วกระดาษใช้ครั้งเดียวแล้วทิ้ง หลังจากเปิดใช้ตั๋วครั้งแรกจะมีเวลาประทับบนตั๋ว ในระบบการขนส่งสาธารณะทุกประเภทเราไม่สามารถซื้อตั๋วบนยานพาหนะได้ ดังนั้นจึงต้องเตรียมตั๋วให้พร้อมก่อนการเดินทาง ยกเว้นสำหรับรถประจำทางที่เราสามารถซื้อตั๋วบนรถได้แต่ราคาจะแพงกว่าการซื้อจากตู้อัตโนมัติ ราคาอยู่ที่ 2.20 ยูโร จากราคาเดิม 1.90 ยูโร อย่างไรก็ตามการซื้อตั๋วเป็นครั้งคราวต้องซื้อจากตู้อัตโนมัติเท่านั้น ไม่มีเจ้าหน้าที่ให้บริการจำหน่ายตั๋ว ตารางด้านล่างจะสรุปราคาค่าโดยสารเมื่อต้องเดินทางไม่ประจำ

รูปที่ 7 ตั๋วโดยสารสำหรับนักเรียน-นักศึกษา


สถานะ ประเภทตั๋วโดยสาร / ราคา

นักเรียน นักศึกษา อายุไม่เกิน 28 ปีบริบูรณ์ รายครั้ง 1.90 ยูโร / หากซื้อตั๋วชุด 10 ใบ ราคา 15.10 ยูโร เฉลี่ยใบละ 1.51 ยูโร
นักศึกษาอายุมากกว่า 28 ปี และบุคคลทั่วไป รายครั้ง 1.90 ยูโร / หากซื้อตั๋วชุด 10 ใบ ราคา 17.60 ยูโร เฉลี่ยใบละ 1.76 ยูโร

2. การเดินทางประจำ

แน่นอนว่าการซื้อตั๋วแบบรายสัปดาห์และรายเดือนย่อมคุ้มค่ากว่าและไม่ต้องคำนึงถึงเวลาจำกัดในการเดินทางแต่ละครั้ง สำหรับนักเรียน-นักศึกษาที่ต้องการสมัครสมาชิกเพื่อซื้อตั๋วประเภทนี้สามารถสมัครได้โดยตรงกับสำนักงาน TCL ที่กระจายอยู่ตามสถานีจุดเชื่อมต่อใหญ่ๆ โดยจะต้องเตรียมสำเนาหนังสือเดินทาง รูปถ่ายและเอกสารรับรองการเป็นนักเรียน-นักศึกษาไปด้วย ควรหลีกเลี่ยงเวลาสมัครใกล้สิ้นเดือนเนื่องจากจะมีคนจำนวนเยอะ ลักษณะบัตรประเภทนี้จะเป็นบัตรแข็งโดยต้องเสียค่าออกบัตร 5 ยูโร ใช้เดินทางได้ไม่จำกัดเที่ยวในระบบขนส่งสาธารณะทุกประเภทและต้องเปิดการใช้บัตรทุกครั้งเมื่อเดินทางผ่านจุดเชื่อมต่อ การเติมเงินในบัตรมีให้เลือก 2 แบบคือ อนุญาตให้หักจากบัญชีทุกเดือน หรือเลือกเติมเอง วิธีสุดท้ายนี้ค่อนข้างสะดวกเพราะสามารถทำได้เองจากตู้อัตโนมัติทุกตู้ หรือทุกจุดบริการเติมเงินในสถานที่ต่างๆ เช่น หอพัก Bureau de Tabac เป็นต้น การเติมเงินในบัตรสามารถทำได้ตั้งแต่ทุกวันที่ 20 ก่อนจะถึงเดือนถัดไป ระยะเวลาการใช้รายเดือนจะสิ้นสุดวันสุดท้ายของแต่ละเดือน ในช่วงคาบเกี่ยวระหว่างหลังเที่ยงคืนของวันสุดท้ายของเดือนและวันแรกของเดือนถัดไป บัตรรายเดือนนั้นๆ ยังสามารถใช้ได้อยู่จนกว่าการบริการของขนส่งสาธารณะจะสิ้นสุดลงในคืนนั้น หากเริ่มการให้บริการวันใหม่เวลา 05.00 น. บัตรรายเดือนจะต้องมีมูลค่าเงินของเดือนใหม่


รูปที่ 8 บัตรโดยสารประเภทเดินทางประจำ

สถานะ ประเภทตั๋วโดยสาร / ราคา
นักเรียน นักศึกษา อายุไม่เกิน 28 ปีบริบูรณ์
• รายสัปดาห์ 20 ยูโร*ใช้ได้ตั้งแต่วันจันทร์-อาทิตย์ ของแต่ละสัปดาห์เท่านั้น
• รายเดือน 32.50 ยูโร
นักศึกษาอายุมากกว่า 28 ปี และบุคคลทั่วไป • รายสัปดาห์ 20 ยูโร*ใช้ได้ตั้งแต่วันจันทร์-อาทิตย์ ของแต่ละสัปดาห์เท่านั้น
• รายเดือน 65 ยูโร

หมายเหตุ สำหรับตั๋วประเภทรายปีของบุคคลกลุ่มนี้เท่ากับราคารายเดือน 12 เดือนโดยไม่มีส่วนลดเพิ่ม แต่สำหรับนักเรียน-นักศึกษา บางปีจะมีโปรโมชั่นจ่าย 10 เดือน เดินทางได้ 12 เดือน ทั้งนี้ต้องคอยติดตามข่าวสารจากทางเว็บไซต์ TCL
นอกจากนั้น TCL ยังมีการจำหน่ายตั๋วแบบช่วงเวลาเฉพาะ ได้แก่ ตั๋ว 24 /48/ 72 ชั่วโมง ตั๋วเฉพาะช่วงเย็น ตั๋วเทศกาลประจำปี เช่น เทศกาลดนตรีหรือเทศกาลแสง สี เสียง และในบางครั้งเมื่อสภาพอากาศไม่เอื้ออำนวยหรือมีมลภาวะทางอากาศ TCL ก็จำหน่ายตั๋วที่ลดราคาพิเศษตลอดทั้งวัน

ความพิเศษอย่างหนึ่งของการขนส่งสาธารณะในเมืองลียงคืออยู่ติดกับสถาบันการศึกษาทุกแห่ง นักเรียน-นักศึกษาได้ประโยชน์จากการคมนาคมที่สะดวกสบายและเอื้อต่อการใช้ชีวิตในวัยเรียน เราสามารถไว้ใจเรื่องความตรงต่อเวลาของระบบขนส่งสาธารณะที่นี่ นักเรียน-นักศึกษาที่พักอยู่เมืองอื่นก็สามารถเดินทางมาท่องเที่ยวโดยใช้สิทธิ์ซื้อตั๋วโดยสารประเภทนักเรียนได้เช่นกัน เมืองลียงในฐานะประตูสู่ภาคใต้ไม่ได้มีดีแค่เรื่องการศึกษาเท่านั้น หากผู้ใดไม่ได้มาเยือน ก็น่าเสียดายที่จะไม่ได้สัมผัสเมืองมรดกโลกและดินแดนแห่งอาหาร ลียงเป็นเมืองใหญ่ที่มีเอกลักษณ์ต่างจากที่อื่นแน่นอน เพราะที่นี่ ONLY LYON

อ้างอิง
https://actu.fr/auvergne-rhone-alpes/lyon_69123/lyon-est-la-deuxieme-meilleure-ville-etudiante-de-france-en-2020-selon-un-nouveau-classement_34643565.html
https://www.tcl.fr/
https://www.radioespace.com/media/news/thumb/870x489_5c8632bce9575-15801993221-8b90463176-b.jpg
https://www.lyonmag.com/article/109903/lyon-les-bus-tcl-aux-couleurs-de-l-ol-pour-encourager-les-lyonnaises
https://www.lyoncapitale.fr/actualite/tcl-le-ticket-sera-plus-cher-dans-les-bus-qu-a-l-exterieur/
https://www.lyonmag.com/article/64504/les-carnets-de-tickets-tcl-desormais-disponibles-sur-la-carte-tecely
https://www.lyonmag.com/article/97538/le-funiculaire-fourviere-a-l-8217-arret-pour-plusieurs-jours

Share this post